Hej! Zaraz zmierzymy się ze składnią dla pierwszoklasistów gimnazjum. Myśl o tym jak o układaniu klocków, ale zamiast klocków mamy słowa.
Najpierw części mowy. To jak różne typy klocków: czerwone są rzeczowniki, niebieskie czasowniki, a żółte przymiotniki. Rzeczownik (rzecz) to nazwa czegoś – np. kot, dom, drzewo. Wyobraź sobie rysunek kota. To Twój rzeczownik!
Czasownik (czas) mówi, co się dzieje – np. biega, śpi, myśli. Pomyśl o animacji kota, który biega. Teraz masz czasownik!
Must Read
Przymiotnik (przydawka) opisuje rzeczownik – np. piękny kot, wysoki dom, zielone drzewo. Wyobraź sobie kota, który jest piękny, dodaj mu koronę! Korona symbolizuje cechę!
Potem części zdania. To już układanie klocków w budowlę. Mamy podmiot i orzeczenie. Podmiot to „kto?” lub „co?” wykonuje czynność. Wyobraź sobie strzałkę wskazującą na kota. To Twój podmiot.
Orzeczenie to „co robi?” podmiot. Czyli to czasownik. Popatrz na kota, który śpi. To jest orzeczenie.
Przykładowe zdanie: "Kot śpi." "Kot" to podmiot, "śpi" to orzeczenie. Proste, prawda?
Teraz przydawka. Ona doprecyzowuje rzeczownik, dodaje mu szczegółów. Myśl o niej jak o dekoracji klocka. "Czarny kot" – "czarny" to przydawka, mówiąca jaki jest kot. Narysuj czarnego kota! Kolor to Twoja przydawka!
Dopełnienie odpowiada na pytania przypadków zależnych (kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?). Kot je rybę. "Rybę" to dopełnienie. Wyobraź sobie kota jedzącego rybę. To, co je kot, to dopełnienie!
Okolicznik mówi: gdzie?, kiedy?, jak?, dlaczego? Kot śpi na kanapie. "Na kanapie" to okolicznik miejsca. Pomyśl o strzałce wskazującej na kanapę. To okolicznik miejsca!
Rodzaje zdań. Proste, złożone współrzędnie i podrzędnie. Zdanie proste ma jedno orzeczenie (jeden czasownik). "Ptak śpiewa."
Zdanie złożone współrzędnie ma dwa lub więcej zdań prostych połączonych spójnikami (i, lub, albo, więc, ale). "Ptak śpiewa, i słońce świeci." Pomyśl o dwóch obrazkach obok siebie – ptak śpiewa i słońce świeci.
Zdanie złożone podrzędnie ma zdanie główne i zdanie podrzędne, które zależy od głównego. "Kiedy ptak śpiewa, czuję radość." "Kiedy ptak śpiewa" to zdanie podrzędne. Wyobraź sobie większy obrazek (zdanie główne) i mniejszy obrazek (zdanie podrzędne) wewnątrz niego.
Zapamiętaj te podstawy. Ćwicz, rysuj, twórz własne zdania i analizuj. Powodzenia na sprawdzianie!
