Sprawdzian z XX-lecia gimnazjum, potocznie nazywany również egzaminem gimnazjalnym, był obowiązkowym egzaminem zewnętrznym w Polsce, sprawdzającym wiedzę i umiejętności uczniów kończących gimnazjum. Jego celem było ocenienie stopnia opanowania materiału nauczania z zakresu przedmiotów humanistycznych, matematyczno-przyrodniczych oraz języka obcego nowożytnego.
Egzamin gimnazjalny składał się z trzech części: części humanistycznej, obejmującej historię i WOS (Wiedza o Społeczeństwie) oraz język polski; części matematyczno-przyrodniczej, obejmującej matematykę, fizykę, chemię i biologię; oraz części z języka obcego nowożytnego, najczęściej języka angielskiego, niemieckiego lub rosyjskiego, na poziomie podstawowym i rozszerzonym (dla uczniów uczących się danego języka jako pierwszego).
Każda z części egzaminu była przeprowadzana w oddzielnym dniu i trwała określony czas. Część humanistyczna zazwyczaj trwała 150 minut (60 minut na historię i WOS oraz 90 minut na język polski). Część matematyczno-przyrodnicza trwała 120 minut. Natomiast część z języka obcego składała się z dwóch poziomów: podstawowego (60 minut) i rozszerzonego (60 minut). Uczniowie zdawali język obcy, którego uczyli się najdłużej.
Must Read
Format egzaminu składał się z różnego rodzaju zadań. W części humanistycznej i matematyczno-przyrodniczej dominowały zadania zamknięte (wybór wielokrotny, prawda/fałsz, łączenie w pary) oraz otwarte krótkiej odpowiedzi. W części z języka polskiego uczniowie pisali wypracowanie, analizowali tekst literacki i rozwiązywali zadania gramatyczne. W części z języka obcego pojawiały się zadania sprawdzające rozumienie ze słuchu, rozumienie tekstu pisanego, gramatykę i pisanie krótkiej formy użytkowej.
Przykład zadania z języka polskiego: "Napisz krótką charakterystykę jednego z bohaterów 'Zemsty' Aleksandra Fredry, uwzględniając jego wady i zalety." Przykład zadania z matematyki: "Oblicz pole kwadratu o obwodzie 20 cm."
Wyniki egzaminu gimnazjalnego wyrażane były w procentach. Uczeń mógł uzyskać maksymalnie 100% punktów z każdej części. Wyniki egzaminu miały wpływ na rekrutację do szkół ponadgimnazjalnych (liceów, techników, szkół branżowych). Im wyższy wynik, tym większe szanse na dostanie się do wymarzonej szkoły.
Chociaż egzamin gimnazjalny został zniesiony w 2019 roku, jego celem było przede wszystkim podsumowanie edukacji gimnazjalnej i przygotowanie uczniów do dalszej nauki w szkołach ponadpodstawowych. Analiza wyników pozwalała również na ocenę poziomu nauczania w poszczególnych szkołach i gminach, co umożliwiało wdrażanie odpowiednich działań naprawczych i doskonalących system edukacji.
