Fonetyka to dział językoznawstwa zajmujący się badaniem dźwięków mowy. W klasie 7 na sprawdzianie z fonetyki, spotkasz się z zadaniami sprawdzającymi twoją wiedzę o głoskach, ich artykulacji i podziale.
Czym właściwie jest głoska? Głoska to najmniejszy, dający się wyodrębnić element dźwiękowy mowy. Głoski zapisujemy w transkrypcji fonetycznej, czyli specjalnym systemie znaków, który pozwala uniknąć niejasności związanych z pisownią. Na przykład, słowo "rzeka" ma 5 liter, ale tylko 4 głoski.
Głoski dzielimy na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski to dźwięki, które powstają, gdy powietrze swobodnie przepływa przez narządy mowy. W języku polskim mamy samogłoski: a, e, i, o, u, y, ą, ę. Ważne jest rozróżnienie samogłosek ustnych (a, e, i, o, u, y) i nosowych (ą, ę).
Must Read
Spółgłoski powstają natomiast, gdy powietrze napotyka przeszkodę w jamie ustnej lub nosowej. Spółgłoski dzielimy ze względu na różne cechy, takie jak: miejsce artykulacji (wargowe, zębowe, dziąsłowe, podniebienne, tylnojęzykowe), sposób artykulacji (zwarte, szczelinowe, zwarto-szczelinowe, drżące, nosowe) oraz dźwięczność (dźwięczne, bezdźwięczne).
Rozróżnianie głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych jest bardzo ważne. Głoski dźwięczne to takie, przy których artykulacji drgają wiązadła głosowe (np. b, d, g, z, ż, dz, dź, dż). Głoski bezdźwięczne to takie, przy których wiązadła głosowe nie drgają (np. p, t, k, s, sz, c, ć, cz, f, ch, h). W języku polskim występuje zjawisko upodobnienia pod względem dźwięczności. Oznacza to, że głoska bezdźwięczna stojąca przed dźwięczną upodabnia się do niej, np. "jakby" wymawiamy "jagby".
Kolejnym ważnym zagadnieniem jest upodobnienie pod względem miejsca artykulacji. Dzieje się tak, gdy dwie głoski, wymawiane w różnym miejscu w jamie ustnej, stykają się ze sobą, a jedna z nich upodabnia się do drugiej, ułatwiając wymowę. Przykładem może być słowo "pański", gdzie "n" przed "ś" wymawiane jest jak "ń".
Na sprawdzianie możesz spotkać się z zadaniami polegającymi na: transkrypcji fonetycznej słów, określaniu cech artykulacyjnych głosek, rozpoznawaniu zjawiska upodobnienia głosek (pod względem dźwięczności lub miejsca artykulacji), podziale głosek na samogłoski i spółgłoski, a także określaniu liczby głosek w danym słowie.
Pamiętaj, że ćwiczenie czyni mistrza! Regularnie powtarzaj materiał, rozwiązuj zadania i staraj się zwracać uwagę na wymowę słów. Powodzenia na sprawdzianie!
