Cześć! Dziś porozmawiamy o czymś, co może wydawać się trochę skomplikowane, ale w rzeczywistości jest bardzo logiczne. Chodzi o sprawdzian z gatunków i rodzajów literackich. To taki test, który sprawdza, czy rozumiesz, do jakiej "rodziny" należy dana historia, wiersz czy dramat, które czytasz.
Wyobraź sobie, że masz w domu różne rodzaje mebli. Masz krzesła, stoły, łóżka. Wszystko to są meble, ale każde ma inne przeznaczenie i inny kształt. Podobnie jest w literaturze. Mamy rodzaje literackie. To są takie największe "półki", na których trzymamy dzieła. Wyróżniamy trzy główne rodzaje: lirykę, epikę i dramat.
Liryka to jak śpiewanie piosenki. Skupia się na uczuciach i emocjach jednej osoby. To często wiersze, gdzie ktoś opowiada o tym, co czuje, myśli, marzy. Pomyśl o swoich ulubionych piosenkach – często wyrażają one właśnie takie osobiste przeżycia. W liryce liczy się przede wszystkim "ja", osoba mówiąca, jej nastrój i refleksje. Przykłady to wiersze miłosne, refleksyjne, ale też takie, które wyrażają radość czy smutek.
Must Read
Epos, czyli epika, to jak opowiadanie historii. To narracja, czyli ktoś opowiada o wydarzeniach, które się wydarzyły lub dzieją. Tutaj mamy postacie, fabułę, czyli to, co się dzieje, i miejsce akcji. Wyobraź sobie, że opowiadasz kumplowi o swoim ekscytującym wyjeździe – to jest właśnie epika! Historie w epice mogą być długie i skomplikowane, z wieloma bohaterami i zwrotami akcji. Znajdujemy tu takie dzieła jak powieści, nowele, baśnie czy legendy.
Dramat to coś, co oglądamy na scenie w teatrze. Tutaj nie ma narratora, który opowiada. Akcja dzieje się poprzez dialogi postaci i ich działania. To jak oglądanie filmu albo spektaklu. Widzimy, co postaci mówią do siebie, jak się zachowują, i na tej podstawie poznajemy historię i ich uczucia. Najczęściej spotykamy się z komediami i tragediami. Komedia ma bawić, tragedia często porusza poważne tematy i może wywoływać smutek lub lęk.
Teraz przejdźmy do gatunków literackich. To są już mniejsze "pudełka" w tych naszych "półkach" z rodzajami literackimi. Na przykład w epice mamy różne gatunki: powieść, nowela, baśń, opowiadanie. Powieść jest zazwyczaj dłuższa, z rozbudowaną fabułą. Nowela jest krótsza, z jednym głównym wątkiem. Baśń ma elementy fantastyczne, a opowiadanie to po prostu krótka historia.
W liryce też mamy gatunki, na przykład sonet, hymn, oda. Sonet to wiersz o określonej budowie. Hymn jest uroczysty i podniosły, często śpiewany. Oda to utwór pochwalny.
W dramacie gatunki to już wspomniane komedia i tragedia, ale też na przykład farsa. Farsa jest bardzo zabawna i często przesadzona.
Podczas sprawdzianu będziesz musiał/a rozpoznać, do którego rodzaju literackiego należy dany tekst, a potem, jeśli to możliwe, do którego gatunku literackiego. Czasem trzeba będzie też uzasadnić swój wybór, podając cechy charakterystyczne danego rodzaju czy gatunku. Nie martw się, to jak nauka rozpoznawania różnych zwierząt – na początku może być trudno, ale z czasem, kiedy zobaczysz ich więcej, staną się dla ciebie oczywiste!
