Ten artykuł pomoże Ci zrozumieć, czego możesz się spodziewać na sprawdzianie z biologii dla klasy 8, rozdział 3: Ekologia.
Ekologia to nauka, która bada relacje między organizmami żywymi a ich środowiskiem. Zastanówmy się, co to oznacza.
Organizmy żywe to wszyscy mieszkańcy Ziemi: rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie. Środowisko to wszystko, co ich otacza – inne organizmy, ale też takie rzeczy jak temperatura, światło, woda, gleba.
Must Read
Na sprawdzianie na pewno pojawią się pytania dotyczące podstawowych pojęć. Jednym z nich jest gatunek. Gatunek to grupa organizmów, które mogą się ze sobą rozmnażać i wydawać na świat płodne potomstwo. Na przykład, pies domowy to jeden gatunek, a kot domowy to inny.
Kolejnym ważnym pojęciem jest populacja. Populacja to grupa osobników jednego gatunku żyjących na tym samym obszarze w tym samym czasie. Wyobraź sobie stado saren w lesie – to jest populacja saren. Populacja wilków w Bieszczadach to inna populacja.
Gdy połączymy wszystkie populacje różnych gatunków żyjących razem w jednym miejscu, otrzymujemy wspólnotę. To tak jakby powiedzieć o wszystkich mieszkańcach lasu: sarnach, wilkach, drzewach, ptakach, owadach – wszyscy oni tworzą wspólnotę leśną.
Wspólnota żyjąca razem ze swoim środowiskiem nieożywionym (np. z wodą, glebą, powietrzem, słońcem) tworzy ekosystem. Las to jeden ekosystem. Jezioro to inny ekosystem. Pustynia to jeszcze inny ekosystem.
W każdym ekosystemie organizmy żyją ze sobą w różnych relacjach. Na sprawdzianie mogą pojawić się pytania o to, jak organizmy wpływają na siebie.
Mamy na przykład producentów. To głównie rośliny, które potrafią same wytwarzać pokarm dzięki fotosyntezie. Dostarczają energię dla innych.
Potem są konsumenci. Konsumenci jedzą innych. Dzielimy ich na:
- konsumentów pierwszego rzędu (roślinożerców) – jedzą producentów. Na przykład królik jedzący trawę.
- konsumentów drugiego rzędu (mięsożerców lub wszystkożerców) – jedzą konsumentów pierwszego rzędu. Na przykład lis jedzący królika.
- konsumentów wyższych rzędów – jedzą innych konsumentów. Na przykład wilk jedzący lisa.
Nie możemy zapomnieć o destruentach (rozkładających). To grzyby i bakterie. Rozkładają martwe organizmy (rośliny i zwierzęta) i przywracają składniki odżywcze do gleby. Są bardzo ważne dla całego ekosystemu.
Ważnym zagadnieniem w ekologii są łańcuchy pokarmowe. Pokazują, kto kogo zjada. Zaczynają się od producentów i idą w górę. Na przykład: trawa (producent) -> zając (konsument I rzędu) -> lis (konsument II rzędu).
Sieć złożona z wielu takich łańcuchów to sieć pokarmowa. Jest bardziej złożona, bo wiele zwierząt je więcej niż jeden rodzaj pokarmu.
Na sprawdzianie możesz też spotkać pytania o wpływ człowieka na środowisko. To bardzo ważny temat. Ludzie mogą szkodzić przyrodzie, na przykład przez:
- zanieczyszczenie powietrza, wody, gleby
- wycinanie lasów (wylesianie)
- nadmierne polowanie
- wprowadzanie gatunków inwazyjnych (takich, które nie występowały naturalnie i niszczą rodzime gatunki)
Ale ludzie mogą też pomagać przyrodzie, np. przez ochronę przyrody, tworzenie rezerwatów, parków narodowych, sadzenie drzew.
Przygotowując się, przypomnij sobie wszystkie te pojęcia i zastanów się nad przykładami. Pamiętaj, że ekologia to nauka o tym, jak wszystko w naturze jest ze sobą połączone.
