Rozdział 5 w podręczniku do biologii dla klasy 7 często skupia się na ekosystemach. Zajmiemy się różnymi typami ekosystemów i relacjami między organizmami. Przygotujmy się do sprawdzianu!
Czym jest ekosystem? To nic innego jak zespół organizmów żywych (biocenoza) wraz z ich środowiskiem nieożywionym (biotop). Biotop to gleba, woda, temperatura, światło. Biocenoza to wszystkie rośliny, zwierzęta i mikroorganizmy.
Ekosystemy dzielimy na lądowe i wodne. Do lądowych należą lasy, łąki, pustynie. Wodne to jeziora, rzeki, morza i oceany. Każdy z nich charakteryzuje się swoimi specyficznymi warunkami.
Must Read
W ekosystemach zachodzą różne interakcje. Dzielimy je na antagonistyczne (szkodliwe) i nieantagonistyczne (korzystne lub obojętne). Przykłady antagonistycznych to drapieżnictwo, konkurencja, pasożytnictwo. Drapieżnictwo to sytuacja, gdy jeden organizm (drapieżnik) poluje na inny (ofiara). Lew polujący na zebrę to klasyczny przykład.
Konkurencja występuje, gdy organizmy potrzebują tych samych zasobów, np. światła, wody, pokarmu. Dwa gatunki roślin rosnące obok siebie walczą o dostęp do światła słonecznego. Pasożytnictwo to relacja, w której jeden organizm (pasożyt) żyje kosztem drugiego (żywiciela), np. kleszcz na psie.
Interakcje nieantagonistyczne to np. komensalizm, mutualizm, protokooperacja. Komensalizm to sytuacja, gdy jeden organizm korzysta, a drugi nie odnosi ani korzyści, ani strat. Przykładem jest epifit (roślina żyjąca na innej roślinie, ale jej nie szkodząca). Mutualizm to obopólna korzyść dla obu stron. Przykładem są korzenie drzew w symbiozie z grzybami, gdzie grzyby ułatwiają pobieranie wody i soli mineralnych, a drzewa dostarczają grzybom substancji odżywczych.
Protokooperacja to współpraca, która nie jest konieczna do przeżycia, ale jest korzystna dla obu stron. Przykładem są bąkojady czyszczące skórę zebr z pasożytów. Zebry zyskują brak pasożytów, a bąkojady pożywienie.
Kolejnym ważnym zagadnieniem są łańcuchy pokarmowe i sieci pokarmowe. Łańcuch pokarmowy to sekwencja organizmów, w której jeden zjada drugiego. Zaczyna się od producentów (rośliny), a kończy na konsumentach (zwierzęta). Przykład: trawa -> konik polny -> żaba -> wąż -> orzeł. Sieć pokarmowa to zbiór połączonych łańcuchów pokarmowych, odzwierciedlający bardziej złożone relacje w ekosystemie.
Pamiętajmy o piramidzie ekologicznej. Graficznie przedstawia ona liczbę osobników, biomasę lub energię na każdym poziomie troficznym w ekosystemie. Zwykle najwięcej jest producentów, a najmniej drapieżników.
Zwróć uwagę na obieg materii i przepływ energii w ekosystemie. Materia krąży w zamkniętym obiegu, a energia przepływa jednokierunkowo. Rośliny wykorzystują energię słoneczną do produkcji pokarmu (fotosynteza). Energia ta przechodzi do konsumentów, ale część jest tracona w postaci ciepła.
Zwróć uwagę na rolę destruentów (reducentów) – organizmów, które rozkładają martwą materię organiczną i przyczyniają się do obiegu pierwiastków w przyrodzie. To bakterie i grzyby.
Powodzenia na sprawdzianie z biologii! Pamiętaj, by dobrze zrozumieć definicje i przykłady. Powtórz typy ekosystemów i interakcje między organizmami.
