Witaj! Przygotowujesz się do sprawdzianu z zewnętrznych procesów geologicznych? Świetnie! Zaraz wszystko stanie się prostsze. Zaczniemy od podstaw.
Co to są zewnętrzne procesy geologiczne? To zmiany na powierzchni Ziemi. Powodują je czynniki atmosferyczne, woda, lód i działalność organizmów. To zupełne przeciwieństwo procesów wewnętrznych, jak np. ruch płyt tektonicznych.
Najpierw porozmawiamy o wietrzeniu. To proces rozpadu skał. Dzieje się to na powierzchni Ziemi lub blisko niej. Wietrzenie może być fizyczne albo chemiczne.
Must Read
Wietrzenie fizyczne polega na rozpadzie skał na mniejsze kawałki. Nie zmienia to ich składu chemicznego. Wyobraź sobie wodę, która wnika w szczeliny skalne. Kiedy zamarza, zwiększa swoją objętość. Rozsadza skałę! To przykład wietrzenia fizycznego.
Wietrzenie chemiczne natomiast zmienia skład chemiczny skał. Dzieje się to pod wpływem wody, tlenu i dwutlenku węgla. Na przykład, deszczówka zawierająca dwutlenek węgla rozpuszcza wapień. Powstają wtedy jaskinie!
Kolejnym ważnym procesem jest erozja. To niszczenie i transport materiału skalnego. Czynniki erozyjne to woda, wiatr i lód. Erozja jest jak sprzątanie po wietrzeniu.
Erozja wodna to działanie rzek i potoków. Transportują one piasek, żwir i muł. Woda może wyżłobić głębokie doliny, np. Wielki Kanion Kolorado to efekt erozji wodnej.
Erozja wietrzna jest szczególnie widoczna na pustyniach. Wiatr porywa ziarna piasku i transportuje je na duże odległości. Powstają wydmy, czyli pagórki usypane z piasku.
Erozja lodowcowa to bardzo potężna siła. Lodowce, sunąc w dół zboczy, żłobią doliny o charakterystycznym kształcie litery U. Transportują olbrzymie bloki skalne. Po stopnieniu lodowca zostają moreny, czyli wały usypane z materiału skalnego.
Następny etap to transport. Czynniki erozyjne transportują materiał skalny. Robią to na różne sposoby. Woda unosi drobne cząstki, wiatr porywa ziarna piasku, a lód transportuje bloki skalne.
Ostatnim etapem jest akumulacja. To osadzanie się materiału skalnego. Dzieje się to, gdy siła transportująca maleje. Rzeka, zwalniając bieg, osadza muł i piasek. Powstają delty i stożki napływowe.
Podsumowując: zewnętrzne procesy geologiczne to wietrzenie, erozja, transport i akumulacja. Działają one na powierzchni Ziemi, zmieniając jej wygląd. Teraz sprawdzian nie będzie taki straszny!
Pamiętaj, żeby powtórzyć definicje i przykłady. Powodzenia!
