Cześć! Dzisiaj zajmiemy się czymś, co może brzmieć trochę strasznie, ale w rzeczywistości jest bardzo logiczne i pomocne w pisaniu. Mówimy o zdaniach złożonych w języku polskim, a konkretnie o tym, czego możesz się spodziewać na sprawdzianie z tego tematu w 6. klasie.
Na początek, co to właściwie jest zdanie? To grupa wyrazów, która przekazuje nam jakąś myśl, ma swoje znaczenie i zazwyczaj kończy się kropką, pytajnikiem lub wykrzyknikiem. Na przykład: Kot śpi. Albo: Czy pada deszcz? To są proste zdania.
Teraz przejdźmy do sedna: zdanie złożone. Kiedy używamy tego terminu? Gdy w jednym zdaniu mamy więcej niż jedno orzeczenie. Orzeczenie to część zdania, która mówi nam, co ktoś lub coś robi, albo jaki jest. Najczęściej orzeczeniem jest czasownik w odpowiedniej formie. Czyli w prostym zdaniu Kot śpi, orzeczeniem jest śpi.
Must Read
W zdaniu złożonym mamy co najmniej dwa takie orzeczenia. To trochę tak, jakbyśmy mieli dwa proste zdania, ale połączyli je w jedno, żeby brzmiało płynniej. Na przykład: Kot śpi, a pies szczeka. Widzisz? Mamy tu dwa orzeczenia: śpi i szczeka. Dlatego to jest zdanie złożone.
Zdania złożone dzielimy na dwa główne rodzaje: zdania złożone podrzędnie i zdania złożone współrzędnie. Nie martw się, zaraz wszystko wyjaśnimy.
Zacznijmy od zdań złożonych współrzędnie. Tutaj mamy dwa zdania, które są sobie "równe". Żadne nie jest ważniejsze od drugiego, ani nie zależy od drugiego. Są jak dwaj równorzędni partnerzy. Łączymy je za pomocą spójników, takich jak: i, a, ale, lecz, lub, albo, czy, ani, ani, więc, dlatego, to. Pomyśl o tym jak o rozmowie dwóch osób, które mówią o czymś niezależnie od siebie. Na przykład: Poszedłem do sklepu i kupiłem chleb. Zdanie "Poszedłem do sklepu" i zdanie "Kupiłem chleb" mogą istnieć samodzielnie i są ze sobą połączone spójnikiem i.
Teraz czas na zdania złożone podrzędnie. Tutaj sytuacja jest inna. Mamy jedno zdanie, które jest "ważniejsze" i można je nazwać zdaniem głównym. Do tego zdania głównego "doklejamy" drugie zdanie, które jest od niego zależne. To zdanie zależne nazywamy zdaniem podrzędnym. Zdanie podrzędne nie ma sensu samo w sobie, potrzebuje zdania głównego, żeby wszystko było jasne. Zależność tę pokazują nam spójniki, na przykład: że, aby, gdy, jeśli, ponieważ, który, kto, co, gdzie, kiedy, jak. Wyobraź sobie, że ktoś Cię o coś pyta, a Ty musisz dodać więcej informacji, żeby odpowiedzieć. Na przykład: Powiedziałem że przyjdę później. "Powiedziałem" to zdanie główne, a "że przyjdę później" to zdanie podrzędne, które wyjaśnia, co zostało powiedziane. Bez zdania głównego, "że przyjdę później" nie byłoby w pełni zrozumiałe.
Na sprawdzianie w 6. klasie będziesz musiał pewnie umieć rozpoznać, czy zdanie jest złożone, czy proste. A jeśli jest złożone, to czy jest to zdanie złożone podrzędnie, czy współrzędnie. Czasem też trzeba będzie zaznaczyć, jakie to jest konkretnie połączenie (np. przyczynowe, celu, czasowe). Kluczem jest szukanie tych dwóch orzeczeń i sprawdzanie, jak są ze sobą połączone. Ćwicz, a zobaczysz, że to naprawdę proste!
