Genetyka klasyczna, inaczej mendlowska, to dział genetyki zajmujący się dziedziczeniem cech. Opiera się na obserwacjach i eksperymentach Gregora Mendla, który badał dziedziczenie cech u grochu.
Podstawowe pojęcia:
- Gen: Odcinek DNA zawierający informację o jednej cesze. Np. gen koloru oczu.
- Allel: Jedna z wersji genu. Np. allel na oczy niebieskie i allel na oczy brązowe.
- Homozygota: Osobnik, który ma dwa identyczne allele danego genu. Może być homozygotą dominującą (np. AA) lub homozygotą recesywną (np. aa).
- Heterozygota: Osobnik, który ma dwa różne allele danego genu (np. Aa).
- Genotyp: Zespół genów danego osobnika. Np. Aa, BB, cc.
- Fenotyp: Zespół cech osobnika, wynikający z genotypu i wpływu środowiska. Np. brązowe oczy, wysoki wzrost.
- Allele dominujące: Allele, które ujawniają się w fenotypie, nawet jeśli osobnik jest heterozygotą. Oznacza się je wielką literą (np. A).
- Allele recesywne: Allele, które ujawniają się w fenotypie tylko wtedy, gdy osobnik jest homozygotą recesywną. Oznacza się je małą literą (np. a).
Prawa Mendla:
Must Read
- Prawo czystości gamet: W gametach znajduje się tylko jeden allel danego genu. Oznacza to, że komórka rozrodcza (gameta) otrzymuje tylko jeden allel od każdego genu.
- Prawo niezależnej segregacji: Allele różnych genów dziedziczą się niezależnie od siebie, o ile geny te leżą na różnych chromosomach. Np. gen koloru oczu dziedziczy się niezależnie od genu wzrostu.
Krzyżówki genetyczne:
Krzyżówki genetyczne pozwalają przewidzieć, jakie cechy będą miało potomstwo. Najczęściej używa się schematu zwanego szachownicą Punnetta.
Przykład krzyżówki:
Załóżmy, że A to allel dominujący na brązowe oczy, a a to allel recesywny na niebieskie oczy. Krzyżujemy heterozygotę (Aa) z heterozygotą (Aa).
Szachownica Punnetta:
| A | a | |
| A | AA | Aa |
| a | Aa | aa |
Wyniki:
- AA: Homozygota dominująca (brązowe oczy)
- Aa: Heterozygota (brązowe oczy)
- aa: Homozygota recesywna (niebieskie oczy)
Prawdopodobieństwo:
- Prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z brązowymi oczami: 75% (AA i Aa)
- Prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z niebieskimi oczami: 25% (aa)
Podsumowanie:
Genetyka klasyczna pozwala zrozumieć, jak dziedziczymy cechy od naszych rodziców. Znajomość podstawowych pojęć i praw Mendla jest kluczowa do rozwiązywania zadań genetycznych i zrozumienia mechanizmów dziedziczenia.
