Hej! Gotowi na Sprawdzian 2 Gimnazjum z polskiej składni? Brzmi groźnie? Nie martw się! Rozłożymy to na czynniki pierwsze, jak LEGO klocki.
Zaczniemy od zdania pojedynczego. To jak pojedynczy klocek LEGO – ma tylko jedno orzeczenie. Orzeczenie to czasownik, czyli "robi coś". Na przykład: "Pies szczeka." Gdzie "szczeka" to orzeczenie. Łatwe, prawda?
A teraz zdanie złożone! Wyobraź sobie, że łączysz kilka klocków LEGO. Zdanie złożone ma więcej niż jedno orzeczenie. Połączone są spójnikami, np. "i", "ale", "bo", "więc". Przykład: "Pies szczeka i kot miauczy." Mamy dwa orzeczenia: "szczeka" i "miauczy". Mamy też spójnik "i".
Must Read
Zdania złożone dzielimy na współrzędnie złożone i podrzędnie złożone. Pomyśl o wagonach pociągu. Współrzędnie złożone to wagony o równym znaczeniu, połączone ze sobą. Każdy wagon jest równie ważny. Na przykład: "Uczę się polskiego, ale lubię też angielski." Oba fragmenty zdania są równie ważne.
Podrzędnie złożone, to jak drzewo. Jedna gałąź (zdanie główne) jest najważniejsza, a reszta gałęzi (zdania podrzędne) zależy od niej. Zdanie podrzędne odpowiada na pytanie, np. "Dlaczego?", "Co?", "Kiedy?". Przykład: "Uczę się pilnie, bo chcę zdać egzamin." Pytamy: Dlaczego się uczę? Odpowiedź: "bo chcę zdać egzamin" – to zdanie podrzędne.
Rodzaje zdań współrzędnie złożonych: łączne, rozłączne, przeciwstawne i wynikowe. Zdanie łączne, to "i", "oraz". Jak lista zakupów: "Kupiłem chleb i mleko." Zdanie rozłączne to wybór: "albo", "lub". "Pójdę do kina, albo zostanę w domu." Przeciwstawne to "ale", "jednak". "Chcę iść, ale jestem zmęczony." Wynikowe to "więc", "dlatego". "Jestem zmęczony, więc idę spać."
Zdania podrzędne mają różne funkcje, podobnie jak pokoje w domu. Zdanie podmiotowe odpowiada na pytanie "Kto?", "Co?". "Wiadomo, że to prawda." (Co jest wiadome? Że to prawda). Zdanie orzecznikowe uzupełnia orzeczenie: "Jestem taki, jaki chcesz." (Jaki jestem? Jaki chcesz). Zdanie dopełnieniowe to dopełnienie orzeczenia: "Wiem, że to trudne." (Co wiem? Że to trudne). Zdanie przydawkowe opisuje rzeczownik: "To książka, którą polecał mi tata." (Która książka? Którą polecał mi tata). No i wreszcie zdanie okolicznikowe, np. czasu, miejsca, sposobu, przyczyny i celu. "Pójdę, gdy będę miał czas." (Kiedy pójdę? Gdy będę miał czas). "Tam, gdzie mieszkam, jest cicho." (Gdzie jest cicho? Tam, gdzie mieszkam.). "Zrobię to tak, jak potrafię." (Jak to zrobię? Tak, jak potrafię.). "Uczę się, bo chcę zdać egzamin." (Dlaczego się uczę? Bo chcę zdać egzamin.). "Uczę się, aby zdać egzamin." (W jakim celu się uczę? Aby zdać egzamin.).
Zapamiętaj spójniki i zadawaj pytania! Zastosuj te proste analogie do klocków LEGO i pociągów. Powodzenia na Sprawdzianie 2 Gimnazjum z polskiej składni! Dacie radę!
