Witajcie! Dzisiaj zajmiemy się czymś bardzo ważnym w nauce języka polskiego – budową zdania. To jak budowanie domu z klocków. Każdy klocek ma swoje miejsce i rolę.
Zdanie to taka grupka słów, która ma sens. To znaczy, że po jej przeczytaniu wiemy, o co chodzi. Na przykład: Pies szczeka. Wiemy, kto szczeka i że to jest czynność psa. Bez sensu byłoby powiedzieć: Szczeka pies, bo trochę dziwnie brzmi, ale też ma sens. Jednak gdybyśmy powiedzieli: Pies szczeka zielone, to już nie ma sensu, prawda?
W zdaniu mamy różne części. Tak jak w domu mamy fundamenty, ściany i dach, tak w zdaniu mamy: podmiot i orzeczenie. To są dwie najważniejsze części. Bez nich zdanie często nie będzie pełne.
Must Read
Podmiot to jest ten, kto wykonuje czynność, albo o kim mówimy. Często odpowiada na pytania: Kto? albo Co?. Na przykład w zdaniu Kot śpi, kto śpi? Kot. Więc kot to jest podmiot.
Orzeczenie to jest ta czynność, którą wykonuje podmiot. Często odpowiada na pytania: Co robi? albo Co się dzieje?. W zdaniu Kot śpi, co robi kot? Śpi. Więc śpi to jest orzeczenie.
Połączmy to: Kot (podmiot) śpi (orzeczenie). Widzicie? Podmiot i orzeczenie tworzą rdzeń naszego zdania. To jest jak szkielet.
Ale zdania mogą mieć też inne części. To takie dodatki, które nam więcej mówią. Nazywamy je określeniami. Określenia dodają szczegółów do podmiotu i orzeczenia. Są jak farba na ścianach czy meble w domu.
Mamy dwa główne rodzaje określeń: przydawkę i dopełnienie. Ale o nich trochę później.
Przydawka mówi nam coś więcej o podmiocie. Odpowiada na pytania: Jaki? Jaka? Jakie? Który? Która? Które? Czyj? Czyja? Czyje?. Na przykład: Czarny kot śpi. Jaki kot? Czarny. Więc czarny to przydawka.
Dopełnienie mówi nam coś więcej o orzeczeniu. Odpowiada na pytania przypadków, takich jak: Kogo? Czego? Komu? Czemu? Kogo? Co? Z kim? Z czym? O kim? O czym?. Na przykład: Kot widzi mysz. Kogo co widzi kot? Mysz. Więc mysz to dopełnienie.
Zobaczmy to w całości: Czarny (przydawka) kot (podmiot) widzi (orzeczenie) mysz (dopełnienie). Teraz nasze zdanie jest bogatsze i wiemy więcej!
Często w sprawdzianach będziecie mieć do czynienia z podziałem zdania na części. Pamiętajcie o tych podstawach: podmiot i orzeczenie to podstawa, a określenia (przydawka i dopełnienie) dodają szczegółów.
Na przykład, gdybyście zobaczyli zdanie: Wesołe dzieci grają w piłkę w parku. Kto gra? Dzieci (podmiot). Co robią dzieci? Grają (orzeczenie). Jakie dzieci? Wesołe (przydawka). W co grają? W piłkę (dopełnienie). Gdzie grają? W parku (to też jest rodzaj określenia, mówiące o miejscu).
Ćwiczcie czytanie zdań i zastanawianie się, kto robi czynność, jaka to czynność i jakie są dodatkowe informacje. Im więcej będziecie ćwiczyć, tym łatwiej będzie Wam zrozumieć budowę zdania.
