Dzisiejszy temat to procesy endogeniczne. Co to takiego? To procesy zachodzące wewnątrz Ziemi.
Wyobraź sobie naszą planetę jako wielką, gorącą kulę. W środku jest bardzo gorąco. Ta wewnętrzna energia Ziemi sprawia, że dzieją się różne rzeczy, które kształtują powierzchnię. Te siły działają z wnętrza i dlatego nazywamy je endogenicznymi.
Główne procesy endogeniczne to:
Must Read
- Trzęsienia ziemi
- Wulkanizm
- Ruchy górotwórcze
Zacznijmy od trzęsień ziemi.
Ziemia nie jest jednolita. Składa się z dużych kawałków, które nazywamy płytami tektonicznymi. Te płyty cały czas się poruszają, choć bardzo powoli. Czasami napotykają na siebie, zderzają się albo przesuwają obok siebie.
Kiedy takie płyty nagle się przesuną lub zablokują i potem gwałtownie uwolnią energię, czujemy to jako drgania ziemi. To jest właśnie trzęsienie ziemi. Mogą być one bardzo groźne i powodować duże zniszczenia.
Miejscem, gdzie zaczyna się trzęsienie ziemi, jest ognisko. Z niego drgania rozchodzą się we wszystkie strony. Punkt na powierzchni Ziemi bezpośrednio nad ogniskiem nazywamy epicentrum. Tam skutki trzęsienia są najsilniejsze.
Teraz przejdźmy do wulkanizmu.
Wspominaliśmy, że w środku Ziemi jest gorąco. Tam znajduje się stopiona skała, czyli magma. Magma jest lżejsza od otaczających ją skał i szuka drogi na powierzchnię.
Kiedy magma przedostanie się na powierzchnię, nazywamy ją lawą. Wulkany to góry, które powstają, gdy lawa, popiół i gazy wydostają się z wnętrza Ziemi. Te materiały gromadzą się wokół otworu, tworząc stożek.
Wulkany mogą być aktywne, czyli wybuchają, albo uśpione, czyli nie wybuchają od dawna, ale mogą jeszcze zacząć. Są też wulkany wygasłe, które już nigdy nie wybuchną.
Wybuch wulkanu może być spokojny, gdy lawa powoli płynie, albo gwałtowny, z wyrzutem popiołu i skał.
Na koniec omówmy ruchy górotwórcze.
To bardzo powolne, ale potężne siły, które sprawiają, że powierzchnia Ziemi się podnosi lub zapada. Są odpowiedzialne za powstawanie gór i dolin.
Kiedy dwie płyty tektoniczne zderzają się i napierają na siebie, skały mogą się zaginać i fałdować. Tak powstają góry fałdowe. Przykładem są Alpy.
Czasami, gdy płyty się odsuwają lub jedna opada pod drugą, może dochodzić do powstawania uskoków. Skały pękają i przesuwają się wzdłuż tych pęknięć. Mogą tak powstawać na przykład góry zrębowe, jak Góry Świętokrzyskie.
Wszystkie te procesy – trzęsienia ziemi, wulkanizm i ruchy górotwórcze – są dowodem na to, że nasza planeta jest ciągle w ruchu. Działają z jej wnętrza i na co dzień zmieniają jej oblicze.
