Sprawdzian z Historii Dział 2: Pod Zaborami to ocena wiedzy ucznia dotyczącej okresu w historii Polski, w którym państwo polskie przestało istnieć na mapie Europy i zostało podzielone między trzy sąsiednie mocarstwa: Rosję, Prusy i Austrię. Ten etap historii, trwający od końca XVIII wieku do 1918 roku, charakteryzuje się walką Polaków o zachowanie tożsamości narodowej i dążeniem do odzyskania niepodległości.
Kluczowe aspekty tego działu obejmują rozbiory Polski. Zapoznanie się z nimi wymaga zrozumienia przyczyn i przebiegu każdego z trzech rozbiorów (1772, 1793, 1795) oraz poznania głównych aktorów politycznych, którzy przyczynili się do upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Należy wiedzieć, kim byli rosyjska caryca Katarzyna II, pruski król Fryderyk II Wielki i austriacka cesarzowa Maria Teresa (oraz jej następca Józef II).
Kolejnym istotnym elementem są powstania narodowe. Okres zaborów to czas licznych zrywów zbrojnych, które były próbą odzyskania wolności. Sprawdzian będzie obejmował wiedzę o powstaniu kościuszkowskim (1794), powstaniu listopadowym (1830-1831) oraz powstaniu styczniowym (1863-1864). Należy znać ich przyczyny, przebieg, przywódców (jak Tadeusz Kościuszko, Józef Chłopicki, Romuald Traugutt) oraz konsekwencje.
Must Read
Ważnym zagadnieniem jest również polityka zaborców wobec ludności polskiej. Każde z mocarstw miało odmienne metody represji i asymilacji. Należy rozróżnić politykę rusyfikacji prowadzoną przez carską Rosję (np. ograniczenia językowe, usuwanie polskiej administracji), germanizacji w zaborze pruskim (np. Hakata, wywłaszczenia) oraz politykę austriacką, która bywała łagodniejsza, choć nadal prowadziła do ograniczenia polskiej autonomii, zwłaszcza po okresach powstań.
Nie można pominąć zagadnienia pracy organicznej i pracy niepodległościowej. W obliczu braku państwowości Polacy rozwijali formy działalności kulturalnej, gospodarczej i społecznej mające na celu wzmocnienie narodu i przygotowanie go do odzyskania niepodległości. Należy znać przykłady tej działalności, jak rozwój nauki, tworzenie towarzystw czy tajnego nauczania. Z drugiej strony, poznajemy wysiłki konspiracyjne i dążenia niepodległościowe, które często były związane z celami militarnymi i politycznymi, mającymi na celu wywołanie międzynarodowych konfliktów sprzyjających odrodzeniu Polski.
Przykładem konspiracyjnej działalności była działalność Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, które działało na emigracji, formułując programy polityczne. W zaborze pruskim natomiast, przykładem pracy organicznej była działalność Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, które wspierało rozwój polskiej nauki i kultury.
Realne zastosowanie wiedzy o okresie zaborów polega na zrozumieniu, jak trudne i długotrwałe były walka o niepodległość i jak wiele wysiłku wymagało od Polaków zachowanie swojej tożsamości. Pozwala to docenić współczesną wolność i zrozumieć złożoność procesów narodowotwórczych.
