Zacznijmy od definicji. Strona czynna to konstrukcja gramatyczna, w której podmiot wykonuje czynność. Na przykład: "Ala pisze list". Ala (podmiot) wykonuje czynność pisania (orzeczenie).
Strona bierna to konstrukcja, w której podmiot jest odbiorcą czynności. Nie wykonuje jej, ale jest jej poddawany. W zdaniu biernym nacisk kładziony jest na czynność i jej skutek, a nie na wykonawcę. Przekształcenie zdania ze strony czynnej na bierną zmienia perspektywę.
Jak to zrobić krok po kroku? Po pierwsze, zidentyfikuj podmiot, orzeczenie (czasownik) i dopełnienie w zdaniu w stronie czynnej. Weźmy przykład: "Jan czyta książkę". Jan to podmiot, czyta to orzeczenie, a książka to dopełnienie.
Must Read
Po drugie, dopełnienie ze strony czynnej staje się podmiotem w stronie biernej. W naszym przykładzie "książka" staje się podmiotem. Pamiętaj o odpowiedniej odmianie przez przypadki.
Po trzecie, tworzymy orzeczenie w stronie biernej. Składa się ono z formy czasownika "być" w odpowiednim czasie i formy imiesłowu biernego czasownika głównego. Dla naszego przykładu, będzie to "jest czytana". Czasownik "być" musi zgadzać się z nowym podmiotem w liczbie i osobie.
Po czwarte, jeśli chcemy wskazać wykonawcę czynności (podmiot ze strony czynnej), używamy wyrażenia "przez" + podmiot w odpowiednim przypadku (najczęściej narzędniku). W naszym przykładzie: "przez Jana". Nie zawsze musimy wskazywać wykonawcę, czasem jest to oczywiste lub nieistotne.
Złóżmy to wszystko razem: "Książka jest czytana przez Jana". To zdanie w stronie biernej. Podmiotem jest teraz "książka", a czynność czytania jest wykonywana na niej. Nacisk jest na książkę i jej stan.
Przejdźmy do kolejnego przykładu: "Pisarz napisał powieść". Strona bierna: "Powieść została napisana przez pisarza". Zauważ, że użyliśmy "została" zamiast "jest", ponieważ zdanie pierwotne było w czasie przeszłym dokonanym.
Czasowniki przechodnie mogą być przekształcone w stronę bierną. Czasowniki nieprzechodnie, które nie przyjmują dopełnienia, nie mogą. Na przykład, zdanie "On śpi" nie może być przekształcone w stronę bierną.
Strona bierna jest często używana, gdy nie chcemy lub nie możemy ujawnić wykonawcy czynności. Na przykład: "Drzwi zostały zamknięte". Nie wiemy, kto je zamknął, lub nie jest to istotne.
Kolejny przykład: "Policja złapała złodzieja". Strona bierna: "Złodziej został złapany przez policję" lub "Złodziej został złapany". Druga wersja jest poprawna, jeśli wiemy, że policja łapie złodziei.
Pamiętaj o dostosowaniu formy czasownika "być" do czasu i liczby podmiotu. To kluczowe dla poprawnego przekształcenia na stronę bierną. Ćwiczenia czynią mistrza! Spróbuj przekształcić kilka zdań, aby utrwalić wiedzę.
