Czy zastanawialiście się kiedyś, do jakiego rodzaju literackiego należy znana sztuka Zemsta? Wyobraźcie sobie teatr jako wielki obraz. Ten obraz możemy podzielić na różne style, tak jak malarz używa różnych technik. Zemsta Aleksandra Fredry to dzieło, które wpisuje się w konkretny, barwny styl tego obrazu.
W świecie literatury mamy trzy główne rodzaje: lirykę, epikę i dramat. Liryka jest jak śpiewana piosenka, pełna uczuć i emocji, skupiona na "ja" podmiotu. Epika to jak długa opowieść, którą czytamy, z narratorami prowadzącymi nas przez wydarzenia i losy bohaterów. Dramat natomiast, i tu dochodzimy do sedna, jest jak scenariusz filmowy, który oglądamy na ekranie lub obserwujemy na scenie.
Zemsta Fredry nie jest ani śpiewana, ani opowiadana przez wszechwiedzącego narratora wprost do nas. Wręcz przeciwnie! Widzimy ją i słyszymy jej bohaterów w akcji. To tak, jakbyście siedzieli w kinie i oglądali film – dialogi postaci, ich gesty, wszystko dzieje się na Waszych oczach. Ta sztuka jest napisana specjalnie po to, aby być grana, przedstawiana na deskach teatru.
Must Read
Kluczowym elementem dramatu są dialogi i monologi postaci. W Zemście Cześnik Raptusiewicz i Rejent Milczek nieustannie ze sobą rozmawiają, kłócą się, a ich słowa są głównym sposobem na poznanie ich charakterów i rozwój fabuły. Wyobraźcie sobie, że każda linijka tekstu to instrukcja dla aktora: co ma powiedzieć i jak to ma powiedzieć. Te wskazówki, jak na przykład "(...) gniewny", są częścią scenariusza dramatycznego.
Z tego powodu Zemsta należy do rodzaju dramatycznego. Jest ona sztuką teatralną. Podobnie jak inne dzieła tego rodzaju, posiada podział na akty i sceny, co ułatwia jej wystawienie. Możemy sobie wyobrazić Cześnika, jak z rozwianym włosem wbiega na scenę, albo Rejenta, jak spokojnie, z założonymi rękami, obserwuje całą sytuację. To wszystko dzieje się bezpośrednio przed nami, bez pośrednictwa narratora opisującego nam świat.
Gdybyśmy mieli porównać Zemstę do innych dzieł, to czytając Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, jesteśmy w epice, bo czujemy obecność narratora, który opisuje nam przyrodę i wydarzenia. Wiersze Jana Kochanowskiego często należą do liryki, bo wyrażają jego osobiste uczucia i przemyślenia. Ale kiedy oglądamy Zemstę, czy to na żywo, czy w adaptacji filmowej, jesteśmy świadkami działania w czystej postaci. Dramat żyje na scenie, a jego siła tkwi w tym, co widzimy i słyszymy od samych bohaterów.
Dlatego Zemsta, ze swoimi zabawnymi perypetiami i wyrazistymi postaciami, jest doskonałym przykładem dzieła należącego do rodzaju dramatycznego. Jej konstrukcja, oparta na dialogu i akcji scenicznej, jasno wskazuje na jej przeznaczenie do teatralnego przedstawienia. To właśnie czyni ją sztuką, którą możemy poczuć i zobaczyć.
